THE LEADING HYPOCRITES IN THE PROPHETIC ERA: A RESEARCH STUDY

عہدِ نبوی ﷺ کے فعال منافقین: ایک تحقیقی مقالہ

Authors

  • Bacha Rehman, Dr. Muhammad Zubair Department of Islamic History, University of Karachi

Keywords:

hypocrites,belonged, Arab tribes, Banu Aws,Banu Khizraj, speculated, hypocrisy

Abstract

The hypocrites were belonged  to  the Arab tribes of Madinah, Banu Aws and Banu Khizraj. The exact number of hypocrites is not known, However it is speculated that they may number in the hundreds but they cannot  be counted in the thousands. The Banu Khizraj were a larger tribe than the Banu Aws in terms of manpower and numbers. That was the reason the majority of hypocrites belonged to the Banu Khizraj, Yet this majority of hypocrites were unknown,  Except Abdullah bin Ubaye Khizraji and Al-Jad bin Qays Khizariji who came to the fore because of their hypocrisy, On the contrary the hypocrites of Banu Aws become famous and their names and circumstances are also found in in the books of history.

References

۱۔ علامہ شبلی نعمانی ۔ سیرت النبیﷺ ،ج۱،اعظم گڑھ :معارف ، ۱۳۳۶ھ، ص۳۶۵
۲۔ عبدالملک ابن ہشام۔ سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی،ج۱،لاہور:الفیصل ناشران و تاجران کتب اُردو بازار،جون ۲۰۱۵ء ، ،ص۶۰۸
۳۔ ڈاکٹر محمدیسین مظہر صدیقی۔ عہد نبوی ﷺ میں تنظیم ریاست و حکومت،نقوش رسول ،محمد طفیل ،رسول نمبر،ج۵،ش م ۱۳۰، لاہور: ادارہ فروغ اُردو ،دسمبر۱۹۸۲ء، ،ص ۳۷۷
۴۔ مولاناصفی الرحمن مبارکپوری۔ الرحیق المختوم،لاہور: المکتبہ السلفیہ شیش محل رود، اکتوبر ۱۹۹۵ء ،ص۳۴۵
۵۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی،ج۱،کراچی: نفیس اکیڈمی اُردو بازار،تاریخ ندارد،ص۲۹۵
۶۔ ڈاکٹرعبداللہ قاضی۔بدر سے تبوک تک،لاہور:مکتبہ قدوسیہ غزنی اسٹریٹ اُردو بازار، اپریل ۱۹۹۴ء،ص۲۲۹
۷۔ محمد شمیم اختر قاسمی۔منافقین اور اخلاق رسول ﷺ،ج۸۹،ش م۴،دارالعلوم،کراچی ،ماہنامہ،اپریل ۲۰۰۵ء،ص۵
۸۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص ۶۱۳۔۶۱۵،۶۲۰
۹۔ ایضاً،ج۱،ص ۶۱۳
۱۰۔ ایضاً ،ج۱،ص ۶۲۶
۱۱۔ ابو محمد علی بن احمد ابن حزم اندلسی۔جمہرۃ الانساب العرب،(بیروت :دارالکتب العلمیہ ،لبنان،طبع الثالثہ۲۰۰۳ء)،ص۳۳۷
۱۲۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۵۰۲
۱۳۔ حافظ ابو الفداءعماد الدین ابن کثیر،۔تاریخ ابن کثیر(البدایہ والنھایہ)"،(ترجمہ) پروفیسر کوکب شادانی، ج ۳،کراچی :نفیس اکیڈمی اُردو بازار، طبع اول جون ۱۹۸۷ء ،ص۲۴۲
۱۴ ۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۱۳
۱۵۔ القرآن ،سورۃ التوبہ،آیت ۷۴
۱۶۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۱۵
۱۷۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۴
۱۸۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۵
۱۹۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی ،ج۴،ص۹۴
۲۰۔ ایضاً ، ج۴،ص۴۸ (بتذکرہ سہل بن حنیف)،ص۳۸۴ ( بتذکرہ ثابت بن ودیعہ)
۲۱۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۲،ص۶۰۵
۲۲۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۵
۲۳۔ ھشام بن محمد ابن سائب کلبی۔جمہرۃ النسب،(بیروت:طبع الاولیٰ ۱۹۸۶ء)،ص۶۲۴
۲۴۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۱۵
۲۵۔ حافظ ابو الفداءعماد الدین ابن کثیر،۔تاریخ ابن کثیر(البدایہ والنھایہ)"،(ترجمہ) پروفیسر کوکب شادانی،ج۳،ص۲۴۳
۲۶۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۱۵
۲۷۔ القرآن ،سورۃ التوبہ،آیت ۶۱
۲۸۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۱۵
۲۹۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۶
۳۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۶
۳۱۔ ھشام بن محمد ابن سائب کلبی۔جمہرۃ النسب،ص۶۳۰
۳۲۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۲،ص۶۰۵
۳۳۔ عزالدین ابو الحسن علی ابن اثیر۔ اسدالغابہ فی معرفتہ الصحابہ،(ترجمہ) مولانا محمد عبدالشکور فاروقی،ج ۹،لاہور:عبداللہ اکیڈمی ،تاریخ ندارد، ص ۳۸۸ (بتذکرہ یزید بن جاریہ بن عامر)
۳۴۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۲،ص۶۰۵
۳۵۔ ابو محمد علی بن احمد ابن حزم اندلسی۔جمہرۃ الانساب العرب،ص۳۳۳
۳۶۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۷۱۴
۳۷۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی ، ج۴،ص۸۹ (تذکرہ عبداللہ بن عبداللہ بن اُبی)
۳۸۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی ، ج۴،ص۸۹ (تذکرہ عبداللہ بن عبداللہ بن اُبی)
۳۹۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۷۱۵
۴۰۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی ، ج۴،ص۸۹ (تذکرہ عبداللہ بن عبداللہ بن اُبی)
۴۱۔ مولاناصفی الرحمن مبارکپوری۔ الرحیق المختوم ،ص۳۵۱
۴۲۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۷۱۶
۴۳۔ محمد طفیل ۔نقوش رسول نمبر ، ج۵،ش م ۱۳۰،ص ۳۰۳
۴۴۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۷۱۶
۴۵۔ ابو محمد علی بن احمد ابن حزم اندلسی۔جمہرۃ الانساب العرب،ص۳۴۱
۴۶۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۱۸
۴۷۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۸
۴۸۔ القرآن ،سورۃ ا الاحزاب ،آیت
۴۹۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۲۰
۵۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۸
۵۱۔ القرآن ،سورۃ ا لتوبہ،آیت۶۵
۵۲۔ ابو محمد علی بن احمد ابن حزم اندلسی۔جمہرۃ الانساب العرب،ص۳۴۳
۵۳۔ القرآن ،سورۃ النساء،آیت ۱۷
۵۴۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۰۹
۵۵۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۵
۵۶۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۱۹(ج۲،ص۵۵)
۵۷۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی ، ج۴،ص ۳۸۴ ( بتذکرہ ثابت بن ودیعہ بن خذام)
۵۸۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ج۲،ص۶۰۵
۵۹۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۰
۶۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۱۔۶۲۲
۶۱۔ ابو محمد علی بن احمد ابن حزم اندلسی۔جمہرۃ الانساب العرب،ص ۳۴۵
۶۲۔ اُردودائرہ معارف اسلامیہ،ج ۱۲،لاہور:دانش گاہ پنجاب ،طبع اول ۱۹۷۳ء، ص۷۶۹
۶۳۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۷۱۴
۶۴۔ دائرہ معارف اسلامیہ ،ج۱۲،طبع اول ۱۹۷۳ء،ص۷۶۹ (عبداللہ بن اُبئ)
۶۵۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۲،ص۵۔۶
۶۶۔ ایضاً ،ج۲،ص۲۶
۶۷۔ ایضاً ،ج۲،ص۲۰۱
۶۸۔ ایضاً ،ج۲،ص۳۲۶
۶۹۔ ایضاً ،ج۲،ص۳۳۸
۷۰۔ ایضاً ،ج۲،ص۳۳۷
۷۱۔ ایضاً ،ج۲،ص۵۹۳
۷۲۔ ایضاً ،ج۲،ص۶۳۹
۷۳۔ ضیا ء الدین کرمانی۔ابدی پیغام کے آخری پیغمبر،(ترجمہ) سید اختر حسین ہاشمی ،کراچی :امر پروسس لیاقت آباد ،۱۹۸۴ء،ص۲۳۵
۷۴۔ ابو محمد علی بن احمد ابن حزم اندلسی۔جمہرۃ الانساب العرب،ص ۳۵۹
۷۵۔ محمد ابن سعد۔طبقات ابن سعد،(ترجمہ) علامہ عبداللہ العمادی ، ج۴،ص۱۰۷(تذکرہ عبداللہ بن الجد)
۷۶۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۲،ص۳۵۶
۷۷۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۵۹۰
۷۸۔ القرآن ، سورہ التوبہ،آیت ۴۹
۷۹۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۰۹
۸۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۴۔۶۲۵
۸۱۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۱
۸۲۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۵
۸۳۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۱
۸۴۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۵
۸۵۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۱۔۶۲۲
۸۶۔ ایضاٍ ،ج۱،ص۶۲۶
۸۷۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۱۔۶۲۲
۸۸۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۶
۸۹۔ ایضاٍ ،ج۱،ص۶۲۱۔۶۲۲
۹۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۶
۹۱۔ ایضاٍ ،ج۱،ص۶۲۲(ج۲،ص۲۰۱)
۹۲۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۲(ج۲،ص۲۰۱)
۹۳۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۲(ج۲،ص۲۰۱)
۹۴۔ ایضاٍ ،ج۱،ص۶۲۴۔۶۲۵
۹۵۔ ایضاٍ ،ج۲،ص۳۲۸
۹۶۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۷۵
۹۷۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۷۶
۹۸۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۲۵
۹۹۔ ایضاًٍ ،ج۲،ص۳۲۸
۱۰۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۴
۱۰۱۔ ایضاً ،ج۲،ص۵۹۷
۱۰۲۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۴
۱۰۳۔ ایضاً،ج۲،ص۵۹۷
۱۰۴۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۴
۱۰۵۔ ایضاً،ج۱،ص۶۵۵
۱۰۶۔ القرآن ،سورہ البقرہ،آیت ۱۰۸
۱۰۷۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۵۷
۱۰۸۔ القرآن ،سورہ البقرہ،آیت ۱۱۸
۱۰۹۔ عبدالملک ابن ہشام۔سیرت النبی ﷺ کامل،(ترجمہ) مولوی قطب الدین احمد محمودی ،ج۱،ص۶۵۶
۱۱۰۔ ایضاً ،ج۱،ص۶۲۴
۱۱۱۔ عبدالرؤف دانا پوری ۔اصح السیرمجلس نشریات اسلام،کراچی :ناظم آباد، ۱۹۸۱ء،ص۳۳۲
۱۱۲۔ محمد فوادعبدالباقی۔المعجم المفہرس لا الفاظ القرآن الکریم،(قائرہ :دارالکتب المصریہ،اپریل ۱۹۴۵ء،)ص ۷۱۶
۱۱۳۔ القرآن ، سورہ التوبہ،آیت ۶۷۔۶۸، سورہ الاحزاب،آیت ۷۳، سورہ الفتح،آیت ۶، سورہ الحدید،آیت ۱۳

Downloads

Published

2022-06-30

How to Cite

Bacha Rehman, Dr. Muhammad Zubair. (2022). THE LEADING HYPOCRITES IN THE PROPHETIC ERA: A RESEARCH STUDY: عہدِ نبوی ﷺ کے فعال منافقین: ایک تحقیقی مقالہ. Islamic Sciences, 5(1). Retrieved from https://islamicsciences.org/index.php/islsci/article/view/138